Cradle to Cradle: economisch, ecologisch en sociaal
|
|
Cradle to Cradle betekent letterlijk van Wieg tot wieg
|
| In de Cradle to Cradle filosofie staan de volgende acht uitgangspunten centraal:
|
-
Wij zijn verbonden met de natuur
|
-
Ons afval is ons voedsel:
|
|
Afval is afbreekbaar in de natuur
|
|
|
Afval is herbruikbaar in een nieuw product
|
|
-
De zon, wind en water zijn onze energieleveranciers
|
-
Onze lucht, bodem en water zijn gezond
|
-
Wij ontwerpen voor het welzijn van alle generaties
|
-
Producten zijn eerlijk voor mensen, dieren en planten over de hele wereld
|
-
Wij gebruiken materialen en producten uit de regio
|
-
Wij respecteren biodiversiteit
|
|
De Eerste Industriële Revolutie
|
Onze huidige manier van produceren stamt uit de tijd van de Industriële Revolutie, die in de 18de eeuw begon. Gedreven door economische motieven wilden de eerste industriëlen zo efficiënt mogelijk produceren en zoveel mogelijk goederen aan zoveel mogelijk mensen verkopen. De ontwerpdoelstellingen beperkten zich tot de praktische, winstgevende en efficiënte kant. Dat kon ook, want hulpbronnen (erts, hout, water, graan, vee, kolen en land) leken onuitputtelijk. De westerse wereld kwam in een industriële stroomversnelling en de nieuwe ontwikkelingen brachten de mens daar vele positieve zaken, zoals een hogere levensstandaard, betere gezondheidszorg, onderwijs, elektriciteit en telecommunicatie.
|
Van wieg tot graf
|
De negatieve kanten van de Eerste Industriële Revolutie komen wij tegen op onze vuilstortplaatsen: oude meubels, vloerbedekking, televisies, kleding, schoenen, telefoons, huishoudelijke apparaten, kunststofverpakkingen, en organische materialen zoals papier, hout en voedselresten. Dit zijn de eindproducten van een industrieel systeem dat is ontworpen volgens het model Van de Wieg tot het Graf (from Cradle to Grave). De natuurlijke hulpmiddelen worden gewonnen, omgevormd tot producten, verkocht en uiteindelijk afgedankt in een soort ’graf´, meestal een vuilstortplaats of verbrandingsoven.
|
Verkwisting van grondstoffen
|
Wat de ´consument´echt consumeert is eigenlijk niet veel, op wat voedsel en vloeistoffen na. De rest is ontworpen om weg te gooien als je het niet meer nodig hebt. Volgens sommige berekeningen kun je ruim 90 procent van de materialen die zijn gewonnen voor de productie van goederen vrijwel meteen als afval beschouwen. Zo heeft Ford Motor Company berekend dat 22.000 kg aan waardevolle grondstoffen verloren gaan om een auto van 1.300 kg te maken. Natuurlijke grondstoffen zijn niet onuitputtelijk, terwijl de vraag op de wereldmarkt alleen maar toeneemt. Ons huidige Cradle to Grave denken moet dus worden omgegooid: waarom gebruiken we niet 1.300 kg grondstof om een auto van 1.300 kg te maken?
|
|
Eco-efficiëncy; meer doen met minder
|
Het besef dat de Industriële Revolutie niet alleen meer welvaart en voorspoed heeft gebracht is inmiddels wel tot een ieder doorgedrongen. Berichten over klimaatverandering, fijnstofproblematiek, giftige chemicaliën in speelgoed, groeiende afvalbergen, stijgende grondstofprijzen, ontbossing en uitputting van hulpbronnen wijzen onze er dagelijks op dat er echt iets moet gebeuren. Bovendien is berekend dat, als wij zo doorgaan, er in 2050 drie planeten nodig zullen zijn om de wereldbevolking te kunnen voeden.
Het is duidelijk dat we hier iets aan moeten doen. Consuminderen en recyclen zijn pogingen om dit immense probleem op te lossen. Zo proberen overheden met regels en verboden producenten en consumenten zo ver te krijgen dat zij minder afval produceren en meer hergebruiken en recyclen. Dit staat ook wel bekend als eco-efficiency: meer doen met minder.
Maar is dat echt de oplossing waar we naar zoeken?
|
Recyclen = Downcyclen
|
Recycling, bijvoorbeeld, is een sympathieke en schijnbaar zinvolle manier om de hoeveelheid afval te verminderen. Echter, wat wij nu recycling noemen is in feite downcycling: de kwaliteit van het materiaal dat gerecycled wordt gaat er per recycleronde immers aanzienlijk op achteruit.Uiteindelijk blijft er toch afval over dat niet hergebruikt kan worden.
Een eenvoudig en sprekend voorbeeld is het recyclen van papier. Om het weer blanco te maken wordt het ingezamelde papier eerst uitgebreid gebleekt en ondergaat het andere chemische processen voor het geschikt is voor hergebruik. Het resultaat is een mengeling van chemicaliën, pulp en soms giftige soorten inkt. Zodra dit recyclepapier in een volgende recycleronde terecht komt, worden er weer stoffen aan toegevoegd en al snel wordt de mix van stoffen zo onbruikbaar dat het papier alsnog tot afval wordt.
Bovendien worden nu veel producten ontworpen volgens eco-efficiente principes. Hiervbij proberen we in een product zo weinig mogelijk grondstoffen te gebruiken. In onze poging om dat te doen, worden waardevolle grondstoffen in een product samengevoegd, die je later, niet meer uit elkaat kunt halen.
Denk aan een mobiele telefoon. Een klein product waarvoor maar weinig materialen nodig zijn. Maar deze marerialen kunnen we niet meer hergebruiken en gaan dus verloren. Of zoals professor Braungart zegt: het is niet goed om efficient te zijn als je slechte dingen doet!
|
Een Tweede Industriële Revolutie
|
Volgens Michael Braungart en William McDonough, de grondleggers van de Cradle to Cradle (Van Wieg tot Wieg) filosofie, is het tijd voor een volgende Industriële Revolutie. Zij pleiten voor volledig nieuwe uitgangspunten voor het ontwerpen en ontwikkelen van producten.
I have a 100 million sperm in case two get lucky - not very efficient.
But effective and fun! So let's celebrate and delight in abundance.
(citaat William McDonough)
|
Afval is voedsel
|
De Cradle to Cradle (C2C) filosofie gaat er vanuit dat, als wij werkelijk in voorspoed willen leven, wij het systeem van de kringloop in de natuur moeten leren nabootsen. In de natuur gaat niets verloren: alles wat groeit en bloeit is, als het vergaat, weer grondstof voor nieuw leven. Braungart gebruikt het voorbeeld van de kersenboom: duizenden bloesems leveren fruit op voor vogels, mensen en andere levende wezens opdat één pit uiteindelijke op de grond kan vallen, wortel kan schieten en kan groeien. Niemand noemt echter al die duizenden, “overbodige†bloesemblaadjes verspilling. Bloesems verteren en worden afgebroken tot voedingsstoffen voor micro-organismen, insecten, planten en dieren.
|
|
Louise Vet, bijzonder hoogleraar Evolutionaire ecologie bij de leerstoelgroep Entomologie, en directeur van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW).
‘Denk aan Afrika.
Daar hangen op veel plekken de bomen vol plastic zakjes omdat mensen daar gewend zijn ze zomaar weg te gooien.
Je kunt natuurlijk proberen om een vuilophaalsysteem te ontwerpen om dat probleem aan te pakken.
Maar de cradle to cradle-manier is om de zakjes biologisch afbreekbaar te maken.
’ Unilever heeft als experiment al een zakje ontworpen dat niet alleen afbreekbaar is, maar ook nog eens meststoffen en zaden van bedreigde plantensoorten bevat.
‘In plaats van de schade te beperken, ontwerp je een product dat juist goed is voor de planeet.’
|
Twee kringlopen
|
|
Met de komst van de industrie veranderde het natuurlijke evenwicht van grondstoffen op de planeet. Mensen haalden grondstoffen uit de aardkorst, veranderden en synthetiseerden deze stoffen tot materialen die niet veilig aan de grond kunnen worden teruggegeven. Daarmee ontstonden twee materiaalstromen: die van biologische en technische voedingsstoffen.
Onze huidige industriële infrastructuur houdt geen rekening met de grote waarde van beide voedingsstoffen. De bergen afval die wij als samenleving produceren zijn met name zo zorgwekkend, omdat zoveel waardevol ‘voedsel’ voor de natuur en de industrie verloren gaat. Dit komt vooral omdat de (grond)stoffen waaruit de producten bestaan niet herwonnen kunnen worden. Bovendien zijn veel producten combinaties van zowel technische als biologische materialen en kunnen deze, zodra ze vermengd zijn, niet meer gescheiden worden. Bij producten die volgens het Cradle to Cradle principe worden ontworpen blijven de twee kringlopen gescheiden: producten bestaan óf uit materialen die biologisch afbreekbaar zijn, óf uit technische grondstoffen die blijven circuleren als waardevolle materialen voor de industrie. Op deze manier wordt afval voedsel voor de natuur, of voor een nieuw industrieel product. Uitputting van grondstoffen is dan verleden tijd.
|
Architectuur
|
In de architectuur en stedenbouw wordt de natuur ook als voorbeeld genomen. Gebouwen bootsen zo veel als mogelijk processen na die we in de natuur tegenkomen. Ze worden zó ontworpen dat ze eenzelfde functie hebben als bomen in de natuur: ze geven zuurstof af, nemen CO2 op, zuiveren water en lucht. Door opslag van zon- en aardwarmte zijn ze energieneutraal of leveren zelf energie.
In de gebouwen staat het welzijn van de mensen die erin werken en wonen centraal. Kunstlicht wordt geweerd en er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van daglicht, en natuurlijke luchtcirculatie vervangt airconditioning.
De bouwmaterialen zijn veilig voor mens en dier en herbruikbaar. Bovendien wordt er zoveel mogelijk gebruik gemaakt van natuurlijke materialen.
|
Cradle to Cradle, een utopie?
|
Meerdere multinationals in de wereld zijn de afgelopen jaren met de ontwerpcriteria van Cradle to Cradle aan de slag gegaan.
Zo ontwierp Ford Motor Companies een heel nieuw fabrieksterrein volgens de C2C filosofie en is het bedrijf druk bezig met de ontwikkeling van een C2C auto.
Nike heeft de eerste C2Cscheon ontworpen: de Nike Considered.
Herman Miller en Steelcase ontwerpen C2C kantoorartikelen.
En de tapijtgigant Shaw Industries ontwerpt C2C tapijten.
Uit hun voorbeelden blijkt dat producten die makkelijk uit elkaar te halen zijn, ook weer gemakkelijk kunnen worden gezet. Productieprocessen worden daardoor eenvoudiger, gebruiken minder energie en zijn minder kostbaar.
|
C2C in Limburg
|
I
n oktober 2006 heeft het VPRO-programma Tegenlicht de Cradle to Cradle filosofie op de Nederlandse kaart gezet. Sindsdien zijn, met name in Limburg, veel initiatieven ontplooid. Zo is Venlo de eerste regio ter wereld die de principes van C2C in praktijk wil brengen. Het provinciebestuur van Limburg en de Kamer van Koophandel zien kansen om met Greenport Venlo een economisch sterke en duurzame regio te realiseren. Ook de Floriade 2012 zal volgens de C2C gedachte worden ingericht. Maastricht wil C2C toepassen bij de ondertunneling van de A2 en de ontwikkeling van nieuwe wijken, en het nieuwe zwembad bij de Geusselt. Maar ook het bedrijfsleven heeft inmiddels ontdekt dat het ontwerpen volgens de Cradle to Cradle gedachte betekent dat je niet alleen meewerkt aan een duurzame samenleving, maar dat dit ook nog economische winst oplevert.
|
"Wij hebben jou als wetenschapper nodig"
|
Tijdens de zestiende editie van het Lowland festival wist Michael Braungart met zijn pleidooi voor "re-inventing everything" de zaal 50 minuten stil en geboeid te houden.
In een snikhete tent, waar alleen wapperende programmaboekjes voor verkoeling zorgden.
Maar ondanks de multimediale presentatie, bleef het een echt hoorcollege.
Er was geen gelegenheid tot vragen stellen.
Toch weerhield deze opstelling hem er niet van, het slotwoord aan zijn toehoorders te wijden.
"We hebben goede advocaten, slimme MBA's, maar nauwelijks bewonderenswaardige wetenschappers.
Daarom hebben we jou als wetenschapper nodig. Er is geen toekomst zonder jullie"
|
Meer weten over Cradle to Cradle?
CNME Maastricht en regio: Don Shepherd 043 -321 99 41, email:
shepherd@cnme.nl
Boeken:
William McDonough en Michael Braungart , Cradle to Cradle – Remaking the Way We Make Things, 2002 (Engelstalig)
De Nederlandse editie is verschenen onder de titel Cradle to Cradle – afval = voedsel, Search Knowledge B.V., Heeswijk, 2007
|
tekst:
Marion van der Kleij
|
http://www.marionvanderkleij.nl/visie.php
|
|
www.cradle2cradle.nl
|
|
www.letscradle.nl
|
|
www.braungart.com
|
|
www.planetprosperity.org
|
|
Cradle to Cradle op de basisschool
|
|
Cradle to Cradle op het VO
|
|
Artikel Podium nr 01 2009
|
|
zie 20 september Duurzaamheidsmarkt: programma Groene Week
|